330 km, 24.000 mét leo dốc và 138 giờ: Hai người Việt hoàn thành Tor des Géants

Trong khu tiếp tế ở Courmayeur, khi đồng hồ đã đi qua giờ thứ 130, thứ người ta nghe thấy trước tiên không phải là tiếng nói, mà là tiếng bước chân. Những bước chân không còn nhấc cao khỏi mặt đất, chỉ rê đi, kéo lê, tìm cách bám vào phiến đá ướt. Cách đó vài mét, một bảng điện tử vẫn sáng đèn, treo lơ lửng trên vòm cổng đích, ghi lại từng con số chạy qua. Và trong khoảnh khắc im lặng đó, tôi chợt nhận ra điều mà mọi bảng thành tích trên đời này vẫn luôn giấu đi: phần lớn câu chuyện của một cuộc đua không nằm ở con số trên đỉnh vòm cổng, mà nằm ở đôi chân vẫn còn đang bước phía dưới nó.

Người ta nhớ bàn thắng, tôi nhớ đôi chân rã rời sau tiếng còi. Và ở Tor des Géants mùa này, có hai đôi chân Việt Nam đã bước suốt 138 giờ đồng hồ để chạm vào vòm cổng đích ấy.

Bối cảnh: một giải đua không thuộc về bất kỳ liên đoàn nào

Tor des Géants, dịch sát nghĩa là "Tháp của những Người Khổng Lồ", là một giải chạy đường mòn siêu bền được tổ chức hằng năm tại thung lũng Aosta, miền bắc nước Ý. Giải được khởi tạo từ năm 2026, với cự ly chính dài 330 km, được thiết kế như một chặng duy nhất, không nghỉ, chạy xuyên núi. Đây là điểm cần phải nói rõ ngay từ đầu, bởi trong giới chạy đường mòn, "chặng duy nhất" và "nhiều chặng" là hai thế giới hoàn toàn khác nhau về bản chất chịu đựng.

Một giải chạy nhiều chặng, kiểu như những giải xuyên sa mạc hay xuyên quốc gia, sẽ chia hành trình thành các ngày, mỗi ngày một quãng, đêm về vận động viên được ngủ trong lều, được ăn, được hồi phục, sáng hôm sau lại xuất phát. Còn Tor des Géants thì không. Không có chặng cố định, không có giờ nghỉ bắt buộc. Vận động viên tự quyết định khi nào chạy, khi nào đi bộ, khi nào ngủ, khi nào dừng lại ăn, và quan trọng nhất, tự quyết định khi nào cơ thể mình đã tới hạn. Ban tổ chức chỉ can thiệp ở một điểm duy nhất: đồng hồ đếm ngược.

Giới hạn thời gian chính thức của giải, tức cut-off time, là 150 giờ. Ai vượt qua con số đó mà chưa về đích thì bị loại, bất kể đang ở đâu trên cung đường. Trên toàn bộ hành trình 330 km, ban tổ chức bố trí bảy trạm tiếp tế lớn, cách nhau trung bình khoảng 50 km. Đó là nơi có nước, có thức ăn, có y tế, có chỗ để ngủ vài chục phút nếu muốn. Ngoài bảy trạm đó ra, vận động viên gần như chỉ có chính mình và ba lô.

Cung đường đi qua hơn 20 con đèo có độ cao trên 2.000 mét so với mực nước biển. Tổng độ leo dốc tích lũy vượt 24.000 mét. Để hình dung con số đó, hãy tưởng tượng bạn leo từ mực nước biển lên đỉnh Everest gần ba lần, nhưng mỗi lần đều là đường mòn, đá lởm chởm, và không có bình oxy. Nhiệt độ ban ngày có thể lên tới hai mươi mấy độ, ban đêm trên núi cao xuống gần hoặc dưới không độ. Chênh lệch nhiệt độ trong cùng một ngày là một trong những biến số khắc nghiệt nhất mà cơ thể con người phải thích nghi.

Mùa giải năm nay diễn ra trong khoảng từ ngày 13 đến ngày 19 tháng 9. Đây là khung thời gian quen thuộc của giải, rơi vào giai đoạn giao mùa ở dãy Alps, khi thời tiết có thể đẹp trong vài giờ rồi đảo chiều rất nhanh. Người ta không chạy Tor des Géants để phá kỷ lục cá nhân theo nghĩa thông thường. Người ta chạy để về đích, và để giữ được sự tỉnh táo trong suốt quãng đường ấy.

Đây là điểm đặc biệt của Tor des Géants so với phần lớn các môn thể thao mà chúng ta quen theo dõi. Nó nằm ngoài hệ thống Olympic, ngoài hệ thống giải vô địch thế giới của Liên đoàn Điền kinh, ngoài hệ thống xếp hạng của bất kỳ liên đoàn quốc gia nào. Không có suất tuyển chọn quốc gia, không có điểm chuẩn thành tích, không có tiền thưởng lớn theo kiểu các giải đấu chuyên nghiệp. Uy tín của nó đến từ một thứ duy nhất, và thứ đó rất khó đo đếm: độ khó.

Tỉ lệ hoàn thành của giải thường dao động quanh mức 60 phần trăm. Nói cách khác, cứ năm người xuất phát thì khoảng hai người không về tới đích. Đó là một tỉ lệ mà rất ít giải đấu thể thao trên thế giới có thể so sánh được. Trong một cuộc đua như vậy, bản thân việc về đích đã là một kết quả thiểu số, một tuyên ngôn mà chỉ người trong cuộc mới hiểu hết giá trị.

Lịch sử của giải cũng gắn với một vết đau không thể bỏ qua. Năm 2026, một vận động viên đã tử vong trên cung đường sau khi trượt ngã, đập đầu xuống đá. Sự việc ấy đã trở thành một phần ký ức của cộng đồng chạy đường mòn, và là lời nhắc nhở rằng giới hạn giữa chinh phục và mất mát ở đây mỏng hơn nhiều so với những gì truyền thông thường mô tả. Khi một vận động viên nói về cung đường này, họ đang nói về một không gian mà mỗi quyết định đều có thể mang tính sống còn, chứ không phải chỉ là thành tích nhanh hay chậm.

Lõi phân tích: những con số phía sau sự hoàn thành

Trong mùa giải này, hai vận động viên Việt Nam đã về đích. Lê Thị Hằng, đến từ Vũng Tàu, hoàn thành cung đường trong khoảng 138 giờ 40 phút. Lưu Đức Toản về đích trước cô một chút, với khoảng 137 giờ 50 phút. Cả hai đều nằm trong giới hạn 150 giờ của ban tổ chức. Một người Việt thứ ba, đang sinh sống tại Pháp, không hoàn thành được cung đường.

Để đặt những con số này vào đúng bối cảnh của chúng, cần nhìn sang kết quả của những người dẫn đầu. Ở nội dung nam, Jia Ju Zhao về nhất với thời gian 65 giờ 55 phút 22 giây. Ở nội dung nữ, Katharina Hartmuth về nhất với 67 giờ 10 phút 09 giây. Đây là những con số thuộc về giới tinh hoa toàn cầu của bộ môn chạy siêu bền đường mòn.

Giờ hãy làm một phép so sánh đơn giản nhưng quan trọng. Thời gian của hai vận động viên Việt Nam dài gấp đôi thời gian của những người dẫn đầu. Khoảng cách giữa người về nhất và nhóm hoàn thành ở giữa bảng đấu này lên tới gần bảy mươi giờ đồng hồ. Đó là một khoảng cách khổng lồ, và nó nói lên điều căn bản nhất về cấu trúc thành tích của giải: giới tinh hoa và phần còn lại của cuộc đua sống ở hai thế giới tách biệt.

Điều này không hề làm giảm giá trị của việc hoàn thành. Nó chỉ đặt sự việc vào đúng chỗ. Kết quả của Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản thuộc về nhóm hoàn thành phía giữa và phía cuối của bảng đấu, trong một giải mà bốn mươi phần trăm người tham dự không thể về đích. Giá trị của họ nằm ở việc vượt qua một cuộc sàng lọc diễn ra ở vạch đích, chứ không phải ở một cuộc so tài tốc độ.

Khoảng cách giữa 138 giờ và giới hạn 150 giờ là mười một đến mười hai giờ đồng hồ. Nghe có vẻ thoải mái, nhưng đây là con số cần được đọc một cách cẩn thận. Trong một giải đấu mà việc ngủ một giấc dài, một sự cố thiết bị, một cơn đau đầu gối, hay một trận mưa lạnh kéo dài đều có thể ngốn đi vài giờ đồng hồ, thì mười hai giờ dự phòng không phải là một vùng an toàn rộng rãi. Đó là kiểu biên độ mà chỉ cần một biến cố lớn là có thể bị xóa sạch. Nói cách khác, hai vận động viên Việt Nam đã hoàn thành cung đường với một khoảng đệm đủ để yên tâm, nhưng không đủ để có thể chủ quan trước bất kỳ rủi ro nào.

Về mặt cấu trúc thể lực, toàn bộ kết quả này bị chi phối gần như hoàn toàn bởi địa hình và độ cao. Độ leo dốc tích lũy vượt 24.000 mét, cùng với hơn hai mươi con đèo trên 2.000 mét, là những yếu tố quyết định thời gian, chứ không phải tốc độ chạy trên đường bằng. Ai đó từng quen với khái niệm pace, tức số phút trên mỗi ki-lô-mét, sẽ thấy những con số này gần như vô nghĩa. Ở Tor des Géants, người ta không đo tốc độ bằng phút trên ki-lô-mét, mà đo bằng phút trên mét leo dốc, và bằng khả năng đi bộ lên dốc liên tục trong nhiều giờ liền.

Đây là lý do vì sao không nên so sánh thời gian của hai vận động viên Việt Nam với thành tích chạy marathon đường nhựa hay với bất kỳ cự ly trên đường phẳng nào. Một kết quả bị tải nặng bởi độ cao và địa hình là một thước đo của sức chịu đựng thô, không phải thước đo của tốc độ.

Một chi tiết đáng chú ý khác nằm ở sự gần nhau giữa thành tích của vận động viên nữ và vận động viên nam trong đoàn Việt Nam. Lê Thị Hằng kết thúc với khoảng 138 giờ 40 phút, Lưu Đức Toản với khoảng 137 giờ 50 phút. Khoảng cách giữa hai người chỉ vào khoảng năm mươi phút, trải trên quãng đường 330 km. Đó là một khoảng cách rất hẹp. Tất nhiên, không thể rút ra kết luận chắc chắn nào về tương quan sức mạnh giữa hai giới từ một mẫu nhỏ như vậy, bởi chúng ta không có dữ liệu về bảng đấu nữ nói chung, cũng không có bảng đấu nam nói riêng để đối chiếu. Nhưng ít nhất, nó gợi lên một điều: kết quả của vận động viên nữ không hề thua kém người đồng hương nam của mình trên một cung đường khắc nghiệt nhất của môn này.

Cần phải nói thêm rằng cả hai đều đã có một nền tảng thi đấu đường mòn dài hơi, chứ không phải những người mới bước chân vào bộ môn. Lưu Đức Toản từng hoàn thành UTMB, tức Ultra-Trail du Mont-Blanc, một trong những giải chạy đường mòn danh giá nhất hành tinh. Anh cũng từng hoàn thành Mantra 116 km, ULJU Trail 9 Peaks 100 km và giải chạy quanh núi Phú Sĩ với cự ly 100 km. Lê Thị Hằng từng hoàn thành Prenn Trail 250 km, Son La Ultra Trail 100 km và VMM 100 km, tức Vietnam Mountain Marathon, một giải chạy đường mòn lớn trong nước.

Những hồ sơ thành tích này cho thấy cả hai đã có một lộ trình tăng dần cự ly một cách có chủ đích. Từ 100 km, lên 116 km, lên 250 km, rồi tới 330 km. Đây không phải là một cú nhảy vọt bất ngờ, mà là kết quả của một quá trình tích lũy nhiều năm. Chính Lưu Đức Toản từng khẳng định rằng Tor des Géants "khó và thách thức hơn UTMB nhiều lần". Đó là một đánh giá ở ngôi thứ nhất, đến từ người đã từng chạy qua UTMB, và vì thế nó có trọng lượng riêng. Nó cũng cho thấy ý định của anh khi đăng ký giải này là một sự leo thang có ý thức về độ khó, chứ không phải một lựa chọn ngẫu nhiên.

Về mặt quy tắc, có một điều cần được nhấn mạnh để hiểu đúng bản chất của giải. Tor des Géants không có chặng cố định và không có giờ nghỉ bắt buộc. Điều luật này biến cuộc đua từ một giải chạy thành một bài kiểm tra sinh tồn tự quản lý. Vận động viên phải tự đưa ra quyết định về giấc ngủ, về dinh dưỡng, về nhịp độ, và về việc có nên tiếp tục sau một cơn đau hay không. Không ai bắt họ nghỉ. Không ai bắt họ ngủ. Chính sự tự do đó lại là nguồn gốc của phần lớn rủi ro.

Có một khía cạnh cấu trúc khác, đó là hệ thống bảy trạm tiếp tế lớn cách nhau khoảng 50 km. Con số này định hình toàn bộ chiến lược của vận động viên. Họ phải tính toán lượng thức ăn và nước mang theo sao cho đủ để đi từ trạm này đến trạm kế tiếp, đồng thời tính đến thời gian có thể tốn nhiều hơn dự kiến vì địa hình hoặc thời tiết. Mỗi khoảng 50 km là một đơn vị chiến thuật. Mỗi trạm là một cơ hội để sửa sai, hoặc là một lần sụp đổ nếu tính toán nhầm.

Một yếu tố rủi ro khác cần được đặt lên bàn cân. Cung đường có những đoạn vách núi không được căng dây an toàn, theo mô tả của chính Lưu Đức Toản. Đây không phải là vấn đề nhỏ, bởi tiền lệ tử vong năm 2026 tại giải này chính là do trượt ngã ở địa hình tương tự. Vị thế của ban tổ chức ở đây dựa trên một triết lý tự chịu trách nhiệm, điều này có những hệ quả pháp lý và đạo đức riêng, nhưng điều quan trọng nhất đối với người đọc là hiểu rằng đây không phải là một cuộc đua có lưới an toàn ở mọi mét đường.

Tổng hợp lại, kết quả của hai vận động viên Việt Nam là một thành tích sinh tồn và hoàn thành, không phải một thành tích cạnh tranh ở tốp đầu. Khoảng cách gấp đôi so với người dẫn đầu đặt họ vào nhóm hoàn thành giữa và cuối bảng. Giá trị của họ nằm ở việc chinh phục một giải đấu có tỉ lệ hoàn thành chỉ khoảng 60 phần trăm, với một biên độ thời gian không quá rộng so với giới hạn 150 giờ, và trong một bối cảnh rủi ro an toàn hết sức thực tế.

Góc phản trực giác: khi sự hoàn thành bị đọc nhầm thành sự cạnh tranh

Có một cám dỗ rất lớn trong cách kể câu chuyện này, và tôi muốn nói thẳng về nó. Khi một tờ báo viết rằng hai người Việt đã chinh phục một trong những giải chạy khắc nghiệt nhất thế giới, độc giả sẽ có xu hướng tưởng tượng ra một hình ảnh gần với tốp đầu. Cách đặt tiêu đề như vậy không sai về mặt sự kiện, bởi việc hoàn thành một giải có tỉ lệ bỏ cuộc 40 phần trăm là một thành tích có thật. Nhưng nó có thể tạo ra một quầng hào quang ngầm, khiến người đọc đánh giá quá cao vị thế cạnh tranh của các vận động viên.

Điều đáng chú ý là bài báo gốc không hề nêu thứ hạng của hai vận động viên Việt Nam. Sự vắng mặt đó rất có thể là một lựa chọn có chủ đích, nhằm đặt trọng tâm vào câu chuyện con người thay vì bảng xếp hạng. Và tôi hiểu vì sao. Nhưng từ góc độ phân tích, việc thiếu thứ hạng và thiếu dữ liệu chia đoạn khiến người đọc không thể đánh giá được chất lượng phân bổ sức lực của các vận động viên. Chúng ta biết họ về đích, nhưng không biết họ đi nhanh ở đoạn nào và chậm ở đoạn nào. Chúng ta không biết họ có bị tụt lại ở một trạm nào đó hay không, cũng không biết họ đã vượt qua bao nhiêu người trên đường. Những dữ liệu đó mới là thứ cho phép đánh giá chất lượng của một màn trình diễn siêu bền.

Họ bảo con gái không hiểu chiến thuật, tôi viết để họ phải đọc lại. Và trong trường hợp này, điều tôi muốn độc giả đọc lại chính là cách chúng ta thường gán cho sự chịu đựng một ý nghĩa cạnh tranh mà nó không có. Có một khoảng cách rất lớn giữa việc hoàn thành một cuộc đua khắc nghiệt và việc cạnh tranh ở tốp đầu của cuộc đua đó. Nhầm lẫn hai điều này là một sai lầm phổ biến, và nó phản ánh cách chúng ta thường chỉ có một thang đo duy nhất cho thành tích thể thao: nhanh hơn là giỏi hơn.

Ở những bộ môn mà công chúng quen thuộc, như điền kinh trên đường chạy hay bơi lội, thang đo đó có lý. Ở đó, phần trăm giây là tất cả, và người về nhì bị coi là kẻ thua cuộc theo một nghĩa nào đó. Nhưng Tor des Géants vận hành theo một logic khác. Ở đó, thứ hạng không phải là câu chuyện chính. Ban tổ chức thiết kế giải để tối đa hóa tỉ lệ rút lui, và mọi tuyên truyền của giải đều xoay quanh ý tưởng rằng về đích đã là một chiến thắng. Trong một hệ thống như vậy, việc áp thang đo tốc độ vào là một dạng áp đặt khái niệm từ bên ngoài.

Có một vấn đề khác cần được chỉ ra. Những đánh giá về "độ khó gấp nhiều lần UTMB" có thể khiến người đọc hiểu rằng đây là một bước nhảy vọt về đẳng cấp. Thực tế, UTMB và Tor des Géants là hai giải có triết lý thiết kế khác nhau. UTMB có cự ly 171 km với khoảng 10.000 mét leo dốc, chạy vòng quanh khối núi Mont-Blanc, đi qua ba quốc gia, với một hệ thống điểm chuẩn đầu vào rất chặt. Tor des Géants gần gấp đôi cự ly và hơn gấp đôi độ leo dốc, và thay vì có các trạm dừng nghỉ rải rác với dịch vụ đầy đủ, nó đẩy tính tự quản lên mức cực đoan. Vậy nên câu so sánh của Lưu Đức Toản là hợp lý, nhưng nó nên được đọc như một so sánh về bản chất chịu đựng, không phải về đẳng cấp của người chạy.

Một điểm phản trực giác nữa liên quan đến bối cảnh huấn luyện. Việt Nam nằm ở vùng khí hậu nhiệt đới, nóng ẩm, mưa nhiều. Dãy Alps vào tháng Chín có khí hậu lạnh, khô, biên độ nhiệt ngày đêm lớn và độ cao trên 2.000 mét. Sự khác biệt này không nhỏ. Việc một vận động viên tập luyện chủ yếu ở đồng bằng nhiệt đới có thể hoàn thành một cung đường Alpine trên 2.000 mét trong nhiều ngày là một điều đáng chú ý về khả năng thích nghi, hoặc về một quá trình chuẩn bị mà chúng ta không biết. Nhưng đồng thời, đây cũng là một yếu tố có thể đã hạn chế thời gian của họ. Nếu không có một giai đoạn tập làm quen độ cao ở châu Âu trước giải, thì việc phải chạy xuyên qua hơn hai mươi con đèo ở độ cao cao trong điều kiện lạnh sẽ tạo ra một bất lợi thực sự so với các vận động viên địa phương hoặc những người đã chuẩn bị ở núi cao.

Điều này dẫn tới một câu hỏi mà dữ liệu công khai không trả lời được: hai vận động viên này đã có bao nhiêu thời gian thích nghi độ cao trước khi xuất phát? Họ đã tới Ý sớm bao nhiêu ngày? Họ có dựng một trại huấn luyện ở độ cao trước đó không? Những chi tiết ấy có thể là khác biệt giữa việc hoàn thành với mười hai giờ dự phòng và việc hoàn thành với hai mươi giờ dự phòng.

Một câu chuyện khác cần được đọc lại, đó là trường hợp người Việt thứ ba, hiện sinh sống tại Pháp, đã không hoàn thành. Sự việc này cho thấy một điều quan trọng: ở gần dãy Alps không đồng nghĩa với việc được thích nghi hay chuẩn bị tốt hơn. Khoảng cách địa lý không tự động tạo ra sự thích nghi sinh lý. Việc một người sống ở Pháp bỏ cuộc trong khi hai người từ Việt Nam tới lại về đích nhắc chúng ta rằng trong bộ môn này, sự chuẩn bị cá nhân, kinh nghiệm tích lũy và may mắn đóng vai trò lớn hơn yếu tố địa lý.

Bảng tỷ số là kết thúc trận đấu, nhưng phần lớn câu chuyện nằm bên dưới nó. Ở Tor des Géants, bảng tỷ số ghi thời gian, nhưng phần chìm của tảng băng lại là những giờ phút chạy trong đêm lạnh, những đoạn đường không dây an toàn, những trạm tiếp tế nơi ai đó ngồi xuống và tự hỏi liệu mình có nên tiếp tục. Đó là phần mà bất kỳ thứ hạng nào cũng không thể kể nổi.

Góc nhìn về rủi ro và bối cảnh bộ môn

Chạy siêu bền đường mòn, đặc biệt là ở cấp độ như Tor des Géants, là một bộ môn có cấu trúc rủi ro khác biệt hoàn toàn so với các môn thể thao mà chúng ta thường theo dõi. Trong bóng đá hay điền kinh trên đường chạy, rủi ro chủ yếu mang tính cạnh tranh: thua trận, mất suất, chấn thương cơ. Còn ở đây, rủi ro bao gồm cả tính mạng.

Hãy nhìn vào ma trận rủi ro của giải này một cách khách quan. Rủi ro về việc không hoàn thành là cao, với tỉ lệ bỏ cuộc khoảng 40 phần trăm. Rủi ro về bệnh do độ cao là trung bình đến cao, với hơn hai mươi con đèo trên 2.000 mét. Rủi ro hạ thân nhiệt do chênh lệch nhiệt độ ngày đêm là cao. Rủi ro trượt ngã trên vách đá không dây an toàn là thấp về xác suất, nhưng cao về hậu quả, và đã có tiền lệ tử vong. Rủi ro về điều kiện thời tiết cực đoan ở dãy Alps vào tháng Chín cũng ở mức cao.

Khi cộng tất cả những rủi ro này lại, bức tranh tổng thể của giải xứng đáng được xếp ở mức cao. Đây là lý do vì sao một tỉ lệ hoàn thành chỉ 60 phần trăm không phải là con số gây sốc, mà là con số hợp lý cho một sự kiện có thiết kế để thử thách giới hạn.

Điều đáng chú ý là không có bất kỳ báo cáo nào về chấn thương hay việc rút lui của hai vận động viên Việt Nam đã hoàn thành. Điều đó cho thấy họ đã quản lý rủi ro tương đối tốt. Nhưng sự hiện diện của người thứ ba không hoàn thành trong cùng một nhóm nhắc chúng ta rằng rủi ro là có thật và đang hiện diện ngay trong đoàn.

Từ góc độ quy tắc và phòng chống doping, nguồn thông tin gốc không cung cấp bất kỳ chi tiết nào. Ở các bộ môn siêu bền đường mòn, cơ chế kiểm tra doping thường kém phát triển hơn so với điền kinh trên đường chạy hay bơi lội. Điều đó không có nghĩa là có dấu hiệu vi phạm, mà chỉ có nghĩa là chúng ta không có dữ liệu để đánh giá. Việc thiếu thông tin cần được ghi nhận một cách trung thực, không nên suy diễn theo bất kỳ hướng nào.

Về bối cảnh rộng hơn của bộ môn, kết quả này nằm trong một xu hướng lớn hơn đáng chú ý. Chiến thắng của Jia Ju Zhao ở nội dung nam là một dấu hiệu cho thấy châu Á đang vươn tới tốp đầu của môn chạy siêu bền đường mòn. Đây là một tín hiệu có ý nghĩa trong dài hạn. Nền chạy đường mòn Việt Nam, với các giải như Prenn Trail, Son La Ultra Trail, VMM và các giải quốc tế mà hai vận động viên này từng tham dự, cho thấy một hệ thống giải đấu trong nước đang phát triển và nuôi dưỡng những người chạy có khả năng vươn ra quốc tế.

Tuy nhiên, cần phải giữ sự tỉnh táo khi đánh giá sự trỗi dậy này. Sự hiện diện của Việt Nam ở một giải như Tor des Géants hiện tại vẫn là một cột mốc về sự tham gia, chứ chưa phải là một mối đe dọa ở tốp đầu. Khoảng cách bảy mươi giờ so với người dẫn đầu là một lời nhắc nhở rằng con đường từ việc hoàn thành tới việc cạnh tranh còn rất dài. Nhưng việc đặt chân lên con đường đó đã là một bước tiến có ý nghĩa.

Điều còn đọng lại

Tôi từng ngồi nghe một vận động viên kể về những ngày tập luyện trong tuyết, khi tài trợ bị cắt bảy mươi phần trăm, khi gia đình gọi điện khuyên bỏ nghề. Tôi không bật máy ghi âm buổi nói chuyện đó. Tôi chỉ nghe, và sau đó tôi ở lì trong phòng ba ngày, không gặp ai. Từ đó tôi đặt ra một nguyên tắc cho chính mình: lắng nghe trước, viết sau, và không dựng câu chuyện khi vết thương còn quá mới.

214 ngày không cuộc thi, tôi học được cách nghe nhịp đập của sự kiên trì. Và có lẽ đó là điều tôi muốn giữ lại nhất từ câu chuyện Tor des Géants lần này. Không phải con số 138 giờ, không phải khoảng cách với người dẫn đầu, mà là một thứ khó đo đếm hơn: khả năng của con người trong việc chấp nhận một hành trình dài mà không có ai vỗ tay dọc đường, không có bảng điểm cập nhật liên tục, không có sự chú ý của công chúng cho tới khi nó kết thúc.

Có một điều mà những bảng thành tích không bao giờ ghi lại. Đó là khoảnh khắc ở trạm tiếp tế thứ năm hay thứ sáu, khi ánh sáng buổi sớm đang lên trên thung lũng, và hai người Việt Nam có thể đã nhìn thấy nhau từ xa, giữa những bóng người mặc đồ nhiều màu của hàng trăm vận động viên khác từ khắp nơi trên thế giới. Không có khán đài, không có tiếng hô, chỉ có một sự công nhận thầm lặng giữa hai người xa nhà.

Đại dịch có thể dừng giải đấu, nhưng không thể dừng những giấc mơ đang chạy đà. Việc Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản đứng trên cung đường đó, ở độ cao trên hai nghìn mét, sau hơn trăm giờ đồng hồ, là một lời khẳng định rằng nền chạy đường mòn Việt Nam đã không còn dừng lại ở những cung đường trong nước.

Câu hỏi mà tôi muốn để mở, và có lẽ cũng là câu hỏi mà cộng đồng chạy bộ Việt Nam sẽ sớm phải trả lời, là thế này: chúng ta sẽ làm gì với thế hệ tiếp theo? Liệu sẽ có một nhóm huấn luyện chuyên biệt cho các cự ly siêu bền, một hệ thống hỗ trợ tài chính cho những người chạy nghiệp dư ở đẳng cấp cao, một kế hoạch thích nghi độ cao có tổ chức trước các giải ở châu Âu? Hay sẽ tiếp tục là những hành trình cá nhân, tự túc, và tự chịu mọi rủi ro?

Người ta quên rất nhanh. Tôi ghi lại.